หัวใจ เป็นอวัยวะสำคัญที่ทำหน้าที่สูบฉีดเลือดไปเลี้ยงทั่วร่างกายอย่างต่อเนื่องตลอดเวลา การเต้นของหัวใจที่ปกตินั้นจะมีจังหวะที่สม่ำเสมอ หากหัวใจเต้นเร็วเกินไป ช้าเกินไป หรือเต้นผิดจังหวะ อาจเป็นสัญญาณของภาวะผิดปกติที่ไม่ควรมองข้าม ภาวะนี้เรียกว่า ” โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ ” ซึ่งอาจก่อให้เกิดผลกระทบทั้งในระยะสั้น และระยะยาวกับสุขภาพของผู้ป่วย
โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ เป็นภาวะที่หัวใจเต้นไม่เป็นไปตามจังหวะปกติ เช่น เต้นเร็ว (Tachycardia) เต้นช้า (Bradycardia) หรือเต้นไม่สม่ำเสมอ (Irregular heartbeat) ซึ่งอาจเกิดจากปัญหาในระบบไฟฟ้าของหัวใจ หรือผลจากโรคประจำตัวอื่น เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคหัวใจที่มีอยู่ก่อนแล้ว ภาวะนี้พบได้ในคนทุกเพศทุกวัย แต่จะพบมากขึ้นในผู้สูงอายุ
สาเหตุของ โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ มีหลายปัจจัย เช่น พฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ไม่เหมาะสม การดื่มแอลกอฮอล์ หรือกาแฟในปริมาณมาก ความเครียดสะสม โรคไทรอยด์ โรคหัวใจขาดเลือด หรือแม้แต่การใช้ยาบางชนิด การทราบถึงสาเหตุที่แท้จริงจะช่วยให้สามารถวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสม และลดความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อนในอนาคต
ประเภทของโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ
การจำแนกประเภทของโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะมีหลายรูปแบบ ซึ่งสามารถแยกตามความเร็วของการเต้นของหัวใจ และลักษณะของความผิดปกติได้ ดังนี้:
1. ภาวะหัวใจเต้นเร็ว (Tachycardia)
หมายถึงหัวใจเต้นเร็วกว่า 100 ครั้งต่อนาที อาจเกิดขึ้นได้หลายรูปแบบ เช่น:
- Supraventricular Tachycardia (SVT): เกิดขึ้นในห้องบนของหัวใจ
- Ventricular Tachycardia (VT): เกิดในห้องล่างของหัวใจ ซึ่งอันตรายมากกว่า
- Atrial Fibrillation (AF): ภาวะหัวใจห้องบนเต้นผิดจังหวะและรวดเร็ว ซึ่งเป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด
2. ภาวะหัวใจเต้นช้า (Bradycardia)
หมายถึงหัวใจเต้นช้ากว่า 60 ครั้งต่อนาที สาเหตุอาจเกิดจาก:
- การทำงานผิดปกติของโหนดไซนัส (SA Node)
- การบล็อกของสัญญาณไฟฟ้าระหว่างห้องบน และห้องล่างของหัวใจ (Heart block)
3. ภาวะหัวใจเต้นไม่สม่ำเสมอ (Irregular heartbeat)
อาจเกิดขึ้นได้ในหลายกรณี เช่น การเต้นแบบข้ามจังหวะ หรือจังหวะที่ไม่แน่นอน อาจเป็นผลจากโรคหัวใจหรือความผิดปกติของโครงสร้างหัวใจ
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
การทราบถึงปัจจัยที่นำไปสู่โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ จะช่วยให้สามารถป้องกันและปรับพฤติกรรมได้ทันก่อนเกิดปัญหารุนแรง ปัจจัยเหล่านี้ได้แก่:
1. โรคประจำตัว
- โรคหลอดเลือดหัวใจ
- โรคหัวใจขาดเลือด
- โรคความดันโลหิตสูง
- โรคเบาหวาน
- ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานเกิน
2. พฤติกรรมการใช้ชีวิต
- การสูบบุหรี่
- การดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
- การบริโภคคาเฟอีนในปริมาณมาก
- ความเครียดสะสม
- การนอนหลับไม่เพียงพอ
3. ยาและสารบางชนิด
- ยาลดน้ำมูก ยาแก้หวัดบางชนิด
- ยาลดความดันโลหิตบางประเภท
- ยารักษาโรคจิตประสาท
- ยาเสพติด เช่น โคเคน หรือแอมเฟตามีน
อาการของโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ
อาการของโรคนี้อาจแตกต่างกันในแต่ละคน บางคนไม่มีอาการเลย ในขณะที่บางคนอาจมีอาการชัดเจนและรุนแรง อาการที่พบได้บ่อยมีดังนี้:
- ใจสั่น หรือหัวใจเต้นแรงผิดปกติ
- เหนื่อยง่าย โดยเฉพาะเวลาทำกิจกรรมเบา ๆ
- หน้ามืดหรือวิงเวียนศีรษะ
- หมดสติชั่วคราว
- แน่นหน้าอก
- เหงื่อออกมากผิดปกติ
- หายใจไม่ทัน โดยเฉพาะในท่านอน
การมีอาการดังกล่าวอย่างใดอย่างหนึ่งควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยโดยละเอียด โดยเฉพาะหากเกิดขึ้นบ่อยครั้งหรือมีความรุนแรง
การวินิจฉัยโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ
การวินิจฉัยโรคนี้ต้องใช้การตรวจหลายวิธีร่วมกัน เพื่อให้แพทย์สามารถหาสาเหตุและวางแผนการรักษาที่เหมาะสมที่สุด ได้แก่:
1. การซักประวัติและตรวจร่างกาย
- การสอบถามอาการ ความถี่ในการเกิด
- ตรวจฟังเสียงหัวใจ
2. การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiogram – ECG)
- เป็นการตรวจเบื้องต้นเพื่อวิเคราะห์ลักษณะการเต้นของหัวใจ
3. การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจแบบพกพา (Holter Monitor)
- ติดตั้งเครื่องพกพาไว้ 24-48 ชั่วโมง เพื่อบันทึกการเต้นของหัวใจขณะใช้ชีวิตประจำวัน
4. การทดสอบการวิ่งสายพาน (Exercise Stress Test)
- ตรวจสอบจังหวะหัวใจขณะออกกำลังกาย
5. การใช้เครื่องบันทึกเหตุการณ์ (Event Recorder)
- ใช้เมื่อต้องการบันทึกหัวใจเป็นระยะเวลานานขึ้น
6. การตรวจด้วยคลื่นเสียงหัวใจ (Echocardiogram)
- ดูโครงสร้างและการทำงานของหัวใจ
การรักษาโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ
การรักษาขึ้นอยู่กับชนิดของความผิดปกติ ความรุนแรง และสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย แนวทางการรักษามีหลายรูปแบบ ดังนี้:
1. การใช้ยา
- ยาปรับจังหวะหัวใจ (Antiarrhythmic drugs)
- ยาละลายลิ่มเลือด ป้องกันโรคหลอดเลือดสมองในกรณีที่มีภาวะหัวใจห้องบนเต้นผิดจังหวะ
- ยาลดความดันโลหิต หรือยาขับปัสสาวะในบางกรณี
2. การทำหัตถการพิเศษ
- Cardioversion: การกระตุ้นไฟฟ้าให้หัวใจกลับมาสู่จังหวะปกติ
- Ablation therapy: ใช้พลังงานคลื่นวิทยุเพื่อทำลายเนื้อเยื่อหัวใจที่เป็นสาเหตุของความผิดปกติ
- Pacemaker: เครื่องกระตุ้นหัวใจฝังไว้ใต้ผิวหนังเพื่อควบคุมจังหวะหัวใจ
- Implantable Cardioverter Defibrillator (ICD): อุปกรณ์คล้าย Pacemaker ที่ใช้ในผู้ป่วยที่เสี่ยงต่อการหยุดเต้นของหัวใจ
การดูแลตนเองเมื่อมีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ
ผู้ป่วยสามารถใช้แนวทางดูแลตนเองเพื่อป้องกันภาวะทรุดลงหรือการกลับมาเป็นซ้ำได้ เช่น:
- รับประทานยาอย่างเคร่งครัด
- หลีกเลี่ยงสารกระตุ้น เช่น แอลกอฮอล์ คาเฟอีน
- ออกกำลังกายเบา ๆ อย่างสม่ำเสมอ เช่น เดิน หรือโยคะ
- หลีกเลี่ยงความเครียด และหาวิธีผ่อนคลาย เช่น ทำสมาธิ
- ตรวจสุขภาพเป็นประจำ โดยเฉพาะการติดตามการทำงานของหัวใจ
- รักษาระดับน้ำตาลและความดันให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
- หลีกเลี่ยงการอดนอนหรือพักผ่อนไม่เพียงพอ
ความเสี่ยงหากไม่รักษาโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ
หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รับการรักษา โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะสามารถนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น:
- ภาวะหัวใจล้มเหลว
- โรคหลอดเลือดสมอง
- การหยุดเต้นของหัวใจกะทันหัน
- ความดันโลหิตไม่คงที่
- ความเสี่ยงเสียชีวิตอย่างเฉียบพลัน
โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ เป็นภาวะที่ไม่ควรมองข้าม เนื่องจากอาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพและคุณภาพชีวิตในระยะยาว หากสังเกตว่ามีอาการผิดปกติเกี่ยวกับหัวใจ เช่น ใจสั่น เหนื่อยง่าย หรือหน้ามืด ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย การรับรู้ข้อมูลและวางแผนดูแลสุขภาพหัวใจอย่างถูกวิธีจะช่วยป้องกันโรคนี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อนในอนาคต แอดไลน์ปรึกษาเภสัชกรเพิ่มเติมเกี่ยวกับยาโรคหัวใจ