โรคหูน้ำหนวก (Otitis Media with Effusion หรือ Chronic Suppurative Otitis Media ตามความรุนแรงและลักษณะของโรค) เป็นหนึ่งในโรคระบบหูที่พบบ่อยมาก โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ โรคนี้เกิดจากการติดเชื้อและการอักเสบของหูชั้นกลาง ส่งผลให้มีหนองหรือของเหลวสะสมอยู่ภายในโพรงหู อาการที่พบบ่อยคือมีน้ำไหลออกจากหู เจ็บหู ได้ยินไม่ชัด หรือบางรายอาจมีไข้ร่วมด้วย
หลายคนอาจคิดว่าโรคหูน้ำหนวกไม่ร้ายแรง เพราะดูเหมือนแค่น้ำไหลจากหู แต่ในความเป็นจริง โรคนี้หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการรักษาที่ถูกต้อง อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายได้ เช่น การสูญเสียการได้ยินถาวร การอักเสบลุกลามไปสู่สมอง เยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรือฝีในสมอง ซึ่งอาจถึงขั้นเสียชีวิตได้ ดังนั้นโรคหูน้ำหนวกจึงไม่ใช่เรื่องเล็กน้อยที่ควรมองข้าม
โรคหูน้ำหนวก คืออะไร
โรคหูน้ำหนวก คือ ภาวะการอักเสบของหูชั้นกลาง (middle ear) ที่มีของเหลวหรือหนองสะสมอยู่ภายในโพรงหู สาเหตุหลักเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียหรือไวรัส ซึ่งมักเกิดตามหลังการเป็นหวัด ไซนัสอักเสบ หรือการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนต้น
ลักษณะของโรค
- มีการสะสมของของเหลว/หนองภายในหูชั้นกลาง
- เยื่อแก้วหูอาจอักเสบหรือทะลุ ทำให้มีน้ำไหลออกมา
- หากเป็นเรื้อรัง จะมีอาการได้ยินลดลงเรื่อย ๆ
- เด็กเล็กมักเป็นบ่อยเพราะท่อยูสเตเชียนสั้นและแคบกว่าผู้ใหญ่
ชื่อภาษาอังกฤษ
- Acute Otitis Media (หูน้ำหนวกเฉียบพลัน)
- Chronic Suppurative Otitis Media (หูน้ำหนวกเรื้อรัง)
- Otitis Media with Effusion (หูน้ำหนวกมีน้ำขังโดยไม่ติดเชื้อ)
ประเภทของโรคหูน้ำหนวก
- หูน้ำหนวกเฉียบพลัน (Acute Otitis Media)
- เกิดขึ้นรวดเร็ว มีอาการปวดหู ไข้สูง
- เกิดจากการติดเชื้อเฉียบพลัน
- หากไม่รักษา อาจกลายเป็นเรื้อรัง
- หูน้ำหนวกเรื้อรัง (Chronic Suppurative Otitis Media)
- มีหนองหรือน้ำไหลจากหูต่อเนื่องเกิน 6 สัปดาห์
- มักเกิดจากการไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกต้องในระยะแรก
- เสี่ยงต่อการสูญเสียการได้ยินถาวร
- หูน้ำหนวกมีน้ำขัง (Otitis Media with Effusion)
- มีน้ำขังในหู แต่ไม่มีอาการติดเชื้อชัดเจน
- ผู้ป่วยอาจแค่รู้สึกหูอื้อ ได้ยินลดลง
- มักเกิดในเด็กหลังหายป่วยจากหวัด
สาเหตุของโรคหูน้ำหนวก
- การติดเชื้อแบคทีเรีย เช่น Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis
- การติดเชื้อไวรัส เช่น ไวรัสหวัด (Rhinovirus), ไวรัสไข้หวัดใหญ่ (Influenza virus)
- การอุดตันของท่อยูสเตเชียนจาก
- หวัดเรื้อรัง
- ไซนัสอักเสบ
- ต่อมอะดีนอยด์โต
- ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ
- การเลี้ยงลูกด้วยนมขวดในท่านอนหงาย (ในเด็กเล็ก)
กลไกการเกิดโรค (Pathophysiology)
- เชื้อโรคเข้าสู่หูชั้นกลางผ่านทางท่อยูสเตเชียน
- การติดเชื้อทำให้เยื่อบุหูชั้นกลางอักเสบ
- มีการสร้างสารคัดหลั่ง/หนองสะสมในโพรงหู
- ความดันในหูชั้นกลางเพิ่มขึ้น → ปวดหู
- เยื่อแก้วหูโป่งและอาจทะลุ → หนองไหลออกมา
- หากเป็นซ้ำบ่อย ๆ → กลายเป็นเรื้อรัง → สูญเสียการได้ยิน
อาการของโรคหูน้ำหนวก
- ปวดหู
- หูอื้อ ได้ยินไม่ชัด
- น้ำหรือหนองไหลออกจากหู
- มีไข้ หนาวสั่น (ในระยะเฉียบพลัน)
- เด็กเล็กอาจร้องกวน จับหูบ่อย
- ในรายเรื้อรังอาจไม่มีอาการปวด แต่มีน้ำไหลเรื้อรัง
การวินิจฉัยโรคหูน้ำหนวก
- ซักประวัติ – อาการ ปัจจัยเสี่ยง โรคประจำตัว
- ตรวจร่างกายหู – ใช้ otoscope ส่องดูเยื่อแก้วหู
- แดง บวม → เฉียบพลัน
- มีรูทะลุ → เรื้อรัง
- การตรวจการได้ยิน (Audiometry) – ประเมินการสูญเสียการได้ยิน
- Tympanometry – ตรวจการเคลื่อนไหวของเยื่อแก้วหู
- การเพาะเชื้อหนอง – ในรายที่เป็นเรื้อรังหรือไม่ตอบสนองต่อยา
การรักษาโรคหูน้ำหนวก
1. การรักษาด้วยยา
- ยาปฏิชีวนะ เช่น Amoxicillin, Amoxicillin-clavulanate
- ยาแก้อักเสบ/ยาแก้ปวด เช่น Paracetamol, Ibuprofen
- ยาลดบวมจมูก/ยาลดน้ำมูก ช่วยให้ท่อยูสเตเชียนเปิดดีขึ้น
2. การรักษาเฉพาะที่
- ทำความสะอาดหู ดูดหนอง
- หยอดยาฆ่าเชื้อในรายที่เยื่อแก้วหูทะลุ
3. การรักษาด้วยการผ่าตัด
- ผ่าตัดใส่ท่อระบายหู (Myringotomy with grommet insertion)
- ผ่าตัดเอาต่อมอะดีนอยด์ออก
- ผ่าตัดแก้ไขหูน้ำหนวกเรื้อรังที่มีภาวะแทรกซ้อน
ภาวะแทรกซ้อนและความอันตรายของโรคหูน้ำหนวก
หากไม่รักษา โรคหูน้ำหนวกอาจลุกลามและทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง ได้แก่
- สูญเสียการได้ยินถาวร
- หูหนวก
- การอักเสบของกระดูกมาสตอยด์ (Mastoiditis)
- ฝีในสมอง (Brain abscess)
- เยื่อหุ้มสมองอักเสบ (Meningitis)
- การอักเสบของเส้นประสาทใบหน้า → ใบหน้าเบี้ยว
การป้องกันโรคหูน้ำหนวก
- รักษาสุขอนามัย ล้างมือบ่อย ๆ
- รักษาโรคหวัดและไซนัสอักเสบให้หายขาด
- หลีกเลี่ยงควันบุหรี่ ฝุ่นละออง
- เลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างน้อย 6 เดือน
- หลีกเลี่ยงการให้นมขวดในท่านอนหงาย
- ฉีดวัคซีน เช่น วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ วัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส
โรคหูน้ำหนวกในเด็ก
- พบได้บ่อยกว่าผู้ใหญ่
- มีผลต่อพัฒนาการด้านภาษาและการเรียนรู้
- ต้องสังเกตอาการ เช่น พูดช้า ไม่ตอบสนองเวลาเรียก
โรคหูน้ำหนวกในผู้ใหญ่
- พบน้อยกว่าเด็ก
- มักสัมพันธ์กับไซนัสอักเสบหรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง
- อันตรายหากกลายเป็นเรื้อรัง
สรุป
โรคหูน้ำหนวก คือ โรคที่เกิดจากการอักเสบและติดเชื้อในหูชั้นกลาง ส่งผลให้มีหนองหรือน้ำไหลออกจากหู อาการที่ดูเหมือนเล็กน้อยนี้หากละเลยอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น การสูญเสียการได้ยิน เยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรือฝีในสมองได้ ดังนั้นหากสงสัยว่าตนเองหรือบุตรหลานมีอาการหูน้ำหนวก ควรรีบพบแพทย์เพื่อการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้อง ป้องกันการสูญเสียการได้ยินถาวรและภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย
หากมีความสงสัยเกี่ยวกับอาการที่เป็นอยู่ สามารถปรึกษาเภสัชกรได้โดยตรงพร้อมสั่งยารักษา โดยแอดไลน์ @733khpqc หรือ Scan QR CODE โดยกดลิงค์ที่ข้อความนี้ได้เลยค่ะ
