Skip to content
Home » บทความ » ยามะเร็ง Nivolumab

ยามะเร็ง Nivolumab

ยามะเร็ง Nivolumab (นิโวลูแมบ) เป็นยาที่อยู่ในกลุ่ม ภูมิคุ้มกันบำบัด (Immunotherapy) ใช้ในการรักษามะเร็งหลายชนิด โดยเฉพาะมะเร็งที่ดื้อต่อการรักษาแบบเดิม เช่น เคมีบำบัดหรือรังสีบำบัด เป็นยาที่มุ่งเป้าไปที่การรักษามะเร็ง โดยมีแนวทางการทำงานที่โดดเด่นและเป็นเอกลักษณ์ ซึ่ง Nivolumab มีการใช้ในโรคมะเร็งหลายชนิดและได้รับการรับรองจากหลายประเทศ เพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษาโรคมะเร็งประเภทต่างๆ เช่น มะเร็งปอด มะเร็งผิวหนัง และมะเร็งไต บทความนี้จะอธิบายเกี่ยวกับยานี้ในเชิงลึก รวมถึงกลไกการออกฤทธิ์ การใช้ในโรคมะเร็งต่าง ๆ และข้อควรระวังในการใช้ยา

ยามะเร็ง Nivolumab เป็น โมโนโคลนอลแอนติบอดี (Monoclonal antibody) ที่ออกฤทธิ์ยับยั้ง โปรตีน PD-1 (Programmed Death-1 receptor) บนพื้นผิวของเซลล์ T ซึ่งเป็นเซลล์ในระบบภูมิคุ้มกัน

✔️ ชื่อการค้า:

  • Opdivo

✔️ รูปแบบยา:

  • ฉีดเข้าเส้นเลือดดำ (IV infusion)

🔬 กลไกการออกฤทธิ์ของ Nivolumab

🔑 หลักการพื้นฐาน: Immune Checkpoint Inhibition

Nivolumab เป็น human IgG4 monoclonal antibody ที่ออกฤทธิ์โดย ยับยั้งโปรตีน PD-1 (Programmed Death-1 receptor) ซึ่งอยู่บนพื้นผิวของ T-lymphocytes (เซลล์ภูมิคุ้มกันชนิดหนึ่ง)

🧩 กลไกการออกฤทธิ์:

  1. ในร่างกายปกติ:
    • PD-1 บน T cell จับกับ PD-L1 หรือ PD-L2 (ligands) บนเซลล์ปกติ → ป้องกันไม่ให้ T cell โจมตีเซลล์ตัวเอง
    • กลไกนี้ช่วยรักษาความสมดุลระบบภูมิคุ้มกัน
  2. ในเซลล์มะเร็ง:
    • เซลล์มะเร็งจำนวนมากแสดง PD-L1 บนผิว → หลอกให้ T cell หยุดทำงาน → รอดพ้นจากการถูกทำลาย
  3. เมื่อให้ Nivolumab:
    • Nivolumab จับกับ PD-1 บน T cell → ป้องกันไม่ให้ PD-L1/PD-L2 จับกับ PD-1
    • ส่งผลให้ T cell กลับมาทำลายเซลล์มะเร็ง ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

🔁 ภาพรวม:

                 text  คัดลอกแก้ไข[เซลล์มะเร็ง] PD-L1 ----X---- PD-1 [T cell]
                                                                                              ↑
                                                                            Nivolumab บล็อกจุดนี้

📋 แนวทางการใช้ Nivolumab ต่อมะเร็งชนิดต่าง ๆ

แนวทางด้านล่างนี้อิงตาม NCCN Guidelines 2024, FDA/EMA approvals, และผลการศึกษาคลินิก (เช่น CheckMate trials)

🫁 1. มะเร็งปอดชนิดไม่ใช่เซลล์เล็ก (NSCLC)

  • ใช้ Nivolumab เดี่ยว หรือ
  • Nivolumab + Ipilimumab
  • ข้อบ่งใช้:
    • มะเร็งระยะลุกลามที่มี PD-L1 ≥ 1%
    • ไม่มีการกลายพันธุ์ EGFR หรือ ALK
  • ตัวอย่างโปรโตคอล:
    • Nivolumab 240 mg ทุก 2 สัปดาห์ หรือ 480 mg ทุก 4 สัปดาห์

🧴 2. มะเร็งผิวหนังชนิดเมลาโนมา (Melanoma)

  • ใช้เดี่ยวหรือร่วมกับ Ipilimumab
  • ข้อบ่งใช้:
    • เมลาโนมาระยะลุกลาม
    • ใช้ได้แม้ไม่มี PD-L1
  • การศึกษาสำคัญ: CheckMate 067
  • ผล:
    • เพิ่ม Overall Survival อย่างมีนัยสำคัญ

🧠 3. มะเร็งศีรษะและคอชนิด squamous cell carcinoma (HNSCC)

  • Nivolumab เดี่ยว
  • ข้อบ่งใช้:
    • มะเร็งที่กลับมาเป็นซ้ำ/แพร่กระจาย หลังเคมีบำบัด platinum-based
  • การศึกษาสำคัญ: CheckMate 141

🧬 4. มะเร็งไต (Renal Cell Carcinoma – RCC)

  • Nivolumab + Ipilimumab
  • ข้อบ่งใช้:
    • ผู้ป่วยกลุ่ม intermediate/poor risk
  • โปรโตคอล:
    • Nivolumab 3 mg/kg + Ipilimumab 1 mg/kg ทุก 3 สัปดาห์ × 4 ครั้ง
    • แล้วตามด้วย Nivolumab เดี่ยว
  • การศึกษาสำคัญ: CheckMate 214

🍽️ 5. มะเร็งหลอดอาหาร และมะเร็งกระเพาะอาหาร (Esophageal & Gastric Cancer)

  • ข้อบ่งใช้:
    • ระยะลุกลาม/แพร่กระจาย ที่มี PD-L1 ≥ 1%
    • หรือใช้ร่วมกับเคมีบำบัดในระยะแรก
  • แนวทาง:
    • Nivolumab ร่วมกับเคมีบำบัด (เช่น 5-FU + platinum) → เป็น first-line

🧪 6. มะเร็งลำไส้ใหญ่ (Colorectal Cancer: MSI-H / dMMR)

  • Nivolumab เดี่ยวหรือ + Ipilimumab
  • ข้อบ่งใช้:
    • ผู้ป่วย MSI-H/dMMR (เป็นชนิดย่อยของมะเร็งที่ตอบสนองต่อภูมิคุ้มกันบำบัด)
  • แนวทาง:
    • ใช้ในกรณีที่ล้มเหลวจากการรักษามาตรฐาน

🧫 7. มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ (Urothelial carcinoma)

  • Nivolumab เป็น adjuvant therapy หลังผ่าตัดในผู้ป่วย high risk
  • การศึกษาสำคัญ: CheckMate 274
  • ผล:
    • ลดการกลับเป็นซ้ำของโรค

⚖️ เปรียบเทียบ Nivolumab กับยาอื่นในกลุ่มเดียวกัน

ยากลไกหลักใช้ในมะเร็งอะไรบ้างความพิเศษ
NivolumabAnti-PD-1Melanoma, NSCLC, RCC, HNSCC ฯลฯใช้ร่วมกับ Ipilimumab บ่อย
PembrolizumabAnti-PD-1NSCLC, Melanoma, H&N, Cervical, MSI-Hมี indication มากที่สุด
AtezolizumabAnti-PD-L1NSCLC, Bladder, Breastยับยั้งฝั่ง ligand (PD-L1)

💉 การให้ ยามะเร็ง Nivolumab

วิธีให้:

  • ฉีด IV infusion ทุก 2–4 สัปดาห์ ขึ้นกับชนิดของมะเร็งและแนวทางการรักษา

ปริมาณ:

  • ปริมาณขึ้นอยู่กับชนิดของมะเร็งและน้ำหนักตัว หรือ fixed dose เช่น
    • 240 mg ทุก 2 สัปดาห์
    • 480 mg ทุก 4 สัปดาห์ (regimen ใหม่ที่สะดวกขึ้น)

⚠️ ผลข้างเคียงของ Nivolumab

แม้ Nivolumab ไม่ทำลายเซลล์ทั่วร่างกายเหมือนเคมีบำบัด แต่ก็มีผลข้างเคียง โดยเฉพาะ immune-related adverse events (irAEs) คืออาการที่เกิดจากภูมิคุ้มกันโจมตีอวัยวะตัวเอง

🔴 ผลข้างเคียงที่พบบ่อย:

  • อ่อนเพลีย
  • ผื่นคัน
  • ปวดข้อ
  • ไข้

⚠️ ผลข้างเคียงรุนแรงแบบ irAE:

  • ปอดอักเสบจากภูมิคุ้มกัน (Pneumonitis)
  • ตับอักเสบ (Hepatitis)
  • ลำไส้อักเสบ (Colitis)
  • ต่อมไร้ท่อผิดปกติ เช่น ไทรอยด์อักเสบ, ต่อมหมวกไตล้มเหลว
  • เบาหวานชนิด 1 จากภูมิคุ้มกัน

การจัดการ irAE อาจต้องใช้ สเตียรอยด์ (เช่น prednisolone) หรือ หยุดยาชั่วคราว

🧠 สรุป

  • Nivolumab เป็นยาภูมิคุ้มกันบำบัดที่ออกฤทธิ์บล็อก PD-1 receptor
  • เหมาะกับมะเร็งหลายชนิด โดยเฉพาะที่มี PD-L1 expression สูง หรือ MSI-H
  • ให้ผลดีด้าน การรอดชีวิต (OS) และ การตอบสนองของร่างกาย (ORR) โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับยาในกลุ่มเดียวกัน
  • มี ผลข้างเคียงแบบภูมิคุ้มกัน (irAE) ที่ต้องระวังอย่างใกล้ชิด

หากมีความสงสัยเกี่ยวกับอาการที่เป็นอยู่ สามารถปรึกษาเภสัชกรได้โดยตรง โดยแอดไลน์ @733khpqc หรือ Scan QR CODE ด้านล่างได้เลยค่ะ

Tags: